TBMM Genel Kurulunda görüşülmeye başlanan ve kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak bilinen kanun teklifi, çocuk adalet sisteminde dikkat çeken değişiklikler öngörüyor. Ağır suçlara karışan çocuklara uygulanacak cezalardan 18 yaş altına bıçak satışına, telefon ve internet denetiminden ailelerin sorumluluğuna kadar birçok başlıkta yeni düzenlemeler gündemde.
Çocuk Koruma Kanunu ile bazı kanunlarda değişiklik yapılmasını öngören 18 maddelik teklif, çocukların suça karışmasını önlemeye ve yeniden suç işleme riskini azaltmaya yönelik yeni uygulamalar içeriyor.
Teklifte cezai yaptırımların artırılmasının yanı sıra kitap okuma, çevre temizliği, sosyal hizmet, dijital denetim ve bağımlılık tedavisi gibi yeni yönlendirme tedbirleri de bulunuyor.
Ağır suçlarda çocuklara verilen cezalar artacak
Türk Ceza Kanunu'nun yaş küçüklüğüne ilişkin hükümlerinde değişiklik yapılması planlanıyor. Buna göre 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış ve ceza sorumluluğu bulunduğu belirlenen çocuklarda ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine uygulanan 12 ila 15 yıllık ceza, 13 ila 18 yıla çıkarılacak.
Müebbet hapis cezası yerine verilen 9 ila 11 yıllık ceza ise 10 ila 12 yıl olacak. Diğer suçlarda bir fiil için uygulanabilecek en yüksek ceza 7 yıldan 9 yıla yükselecek.
15 ila 18 yaş grubunda da cezaların üst sınırları artırılacak. Ağırlaştırılmış müebbet yerine verilen 18 ila 24 yıllık ceza 19 ila 27 yıla, müebbet hapis yerine uygulanan 12 ila 15 yıllık ceza ise 15 ila 18 yıla çıkarılacak. Diğer suçlarda uygulanabilecek cezanın üst sınırı 12 yıldan 15 yıla yükselecek.
Hakime yaş indirimi konusunda yeni yetki
Kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında hakimlere daha geniş değerlendirme yetkisi verilmesi öngörülüyor.
Suçun işleniş biçimi, kastın ağırlığı, failin amacı ve saiki ile daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezası alıp almadığı dikkate alınacak. Şartların oluşması halinde 15 ila 18 yaş grubundaki çocuklar için yaş indirimi hükümleri uygulanmayabilecek.
Ceza sorumluluğu bulunan 12 ila 15 yaş arasındaki çocuklarda ise olayın özelliklerine göre 15 ila 18 yaş grubuna ilişkin daha ağır hükümler gündeme gelebilecek. Nihai kararı hakim, somut olayın şartlarına göre verecek.
15 yaşından sonra işlenen suçlar tekerrüre esas olabilecek
Mevcut düzenlemede 18 yaşından önce işlenen suçlar tekerrüre esas alınmazken yeni teklifle bu sınırın 15 yaşa indirilmesi planlanıyor.
Buna göre 15 yaşını doldurduktan sonra işlenen ve kesinleşen bir suçun ardından yeniden suç işlenmesi halinde tekerrür hükümleri uygulanabilecek.
Silahını çocuğun erişimine bırakanlara hapis cezası
Teklifte silahların muhafazasına ilişkin dikkat çeken bir madde de yer aldı. Ateşli silahını gerekli dikkat ve özeni göstermeden muhafaza ederek bir çocuğun silahı ele geçirmesine neden olan kişi, fiil daha ağır bir suç oluşturmuyorsa 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalacak.
Düzenleme ev, araç ve benzeri alanlarda bulunan silahların çocukların ulaşamayacağı şekilde muhafaza edilmesini kapsıyor.
Anne ve babaların sorumluluğu artırılacak
Aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim ve destek yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere yönelik cezaların da artırılması öngörülüyor.
Bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiye verilecek ceza 3 aydan 2 yıla kadar hapis olacak.
Çocuğun ahlakını, güvenliğini veya sağlığını ağır biçimde tehlikeye atan anne ve babalara uygulanan 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası ise 1 yıldan 3 yıla çıkarılacak.
Bu yükümlülüklerin ihlali nedeniyle çocuğun kasten öldürme veya ağırlaşmış yaralama suçu işlemesi halinde anne, baba, vasi ya da sorumlu kişi hakkında verilecek ceza, şikayet aranmaksızın yarısından iki katına kadar artırılabilecek.
18 yaşından küçüklere bıçak satışı yasaklanacak
12. Yargı Paketi ile bıçak, kesici, delici ve bereleyici aletlerin satışına yönelik yeni kurallar getirilecek.
6136 sayılı Kanun kapsamı dışında kalan bu ürünlerin ruhsatlı işyerleri dışında satılması ve sergilenmesi yasaklanacak. Bıçak ve benzeri aletler 18 yaşından küçüklere satılamayacak, çocuklar tarafından satın alınamayacak ve taşınamayacak.
Yasağa aykırı hareket edenlere 5 bin lira idari para cezası verilecek. Aletlerin sayı veya nitelik bakımından vahim olması halinde ceza 10 bin liraya çıkacak. Ürünlere el konulabilecek ve mülkiyetleri kamuya geçirilebilecek.
Yasak internet ve mesafeli satışlarda da uygulanacak. Mesleğin yapılması için gerekli bıçak, şiş ve benzeri araçların işyerinde ve işi yapan kişiler tarafından kullanılması ise yasak kapsamında olmayacak.
15 yaşından küçük çocuklar için sosyal inceleme zorunlu olacak
Teklife göre 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yapılması zorunlu hale gelecek.
Çocuğun bireysel özellikleri, aile yapısı, eğitim durumu, sosyal çevresi ve suça yönelme nedenleri raporla incelenecek. Sosyal inceleme yapılmadan hazırlanan iddianame mahkeme tarafından savcılığa iade edilebilecek.
15 yaşını doldurmuş çocuklar hakkında sosyal inceleme yapılmaması halinde ise savcı, mahkeme veya çocuk hakimi bunun gerekçesini iddianamede ya da kararda açıklayacak.
Çocuklar işledikleri suçlara göre ayrı bölümlerde tutulacak
Çocukların kapalı ceza infaz kurumlarında yalnızca yaş, cinsiyet ve fiziksel gelişimlerine göre değil, işledikleri suçun türüne göre de ayrı bölümlerde tutulması planlanıyor.
Böylece ağır suç işleyen çocuklarla daha hafif suçlardan ceza infaz kurumunda bulunan çocukların aynı koğuş veya bölümlerde tutulmasının önüne geçilecek.
Çocuk hükümlülerin cezalarının infazına kural olarak çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanacak. İyi halli olduğu belirlenen çocuklar, idare ve gözlem kurulu değerlendirmesinin ardından çocuk eğitim evlerine ayrılabilecek.
Terör ve örgüt suçları dışında kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az hapis cezası alan çocuklar ile taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az ceza alan çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitim evlerinde yerine getirilecek.
Ağır suçlarda “bir gün iki gün sayılır” uygulaması kaldırılacak
Mevcut sistemde çocuğun 15 yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği bir gün, şartlı salıverilme hesabında iki gün olarak kabul ediliyor.
Yeni teklifle kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçlarında bu uygulama kaldırılacak.
Bu suçlardan hükümlü çocukların cezaevinde geçirdiği bir gün, şartlı salıverilme hesabında bir gün olarak değerlendirilecek.
Kitap okuma ve çevre temizliği tedbirleri geliyor
Ceza sorumluluğu bulunmayan ve adli sürece giren çocuklar için beş yeni yönlendirme tedbiri uygulanabilecek.
Çocuklar kamu kurumları ve yerel yönetimlerde 20 saatten 300 saate kadar sosyal ve toplumsal hizmetlerde görevlendirilebilecek. Kütüphane ve okuma salonlarında çalışmaları veya belirlenen kitapları okumaları istenebilecek.
Park, bahçe ve sahillerde çevre temizliği yapmaları, ağaçlandırma ve çiçeklendirme çalışmalarına katılmaları da alınabilecek tedbirler arasında yer alacak.
Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve davranışsal bağımlılığı bulunan çocuklar ise tedavi ve rehabilitasyon programlarına yönlendirilebilecek.
Telefon ve internet kullanımı denetlenebilecek
Teklifte “dijital risklerden korunma tedbiri” adı altında yeni bir uygulama da bulunuyor.
Çocuğun kullandığı telefon, hat, bilgisayar veya tablet gibi cihazlar bildirilecek. Mahkeme kararıyla cihazların tedbir kararından sonraki hareketleri 3 aydan az ve 2 yıldan fazla olmamak üzere denetime açılabilecek.
Riskli olduğu belirlenen internet sitelerine, uygulamalara ve dijital platformlara erişim engellenebilecek. Denetimin Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Çocuklar için acil korunma süreci başlatılabilecek
Akıl hastalığı, zihinsel yetersizlik, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da tehlikeli bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları için ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocuklar hakkında hızlı bir acil korunma süreci uygulanabilecek.
Uzman doktor 24 saat içerisinde rapor hazırlayacak. Sağlık kuruluşu sonraki 24 saat içinde çocuk hakimine başvuracak. Üç uzman hekimden oluşan sağlık kurulunun raporu en geç 48 saat içerisinde mahkemeye sunulacak.
Hakim de talep hakkında 48 saat içerisinde karar verecek. Bu süreçte gerekli tıbbi müdahale ve tedavi uygulanabilecek. Hakim, çocuğun bulunduğu yerin gizli tutulmasına ve aileyle kişisel ilişkinin sınırlandırılmasına karar verebilecek.
Okul ve sosyal hizmet birimleri bilgilendirilecek
Çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığının il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.
Çocuğun eğitimi, aile durumu ve sosyal ihtiyaçlarıyla ilgili süreçlerin adli süreçle birlikte yürütülmesi sağlanacak.
Tedbir kararına uymayan aileye tazyik hapsi
Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarına aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya bakım ve gözetimden sorumlu kişiye çocuk hakimi tarafından 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi verilebilecek.
Tedbirlerin uygulanması sırasında direnç veya engelle karşılaşılması halinde kolluktan yardım istenebilecek. Kurumlar arasındaki koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, il ve ilçelerde ise vali ve kaymakam sağlayacak.
“Suça sürüklenen çocuk” ifadesi kaldırılacak
Teklifin dikkat çeken değişikliklerinden biri de mevzuatta kullanılan ifadeye ilişkin olacak.
“Suça sürüklenen çocuk” ifadesinin yerine “adli süreçteki çocuk” ifadesi getirilecek. Değişikliğin gerekçesinde mevcut ifadenin çocuk hakkında ön yargı oluşturabileceği ve doğrudan suç isnadı içeren bir anlam taşıdığı belirtildi.
Yeni ifadeyle çocuğun üstün yararını gözeten ve adli sürecin niteliğini yansıtan daha tarafsız bir terminoloji kullanılması amaçlanıyor.
