YENİİL KAZASI, TÜRKMENLERİ ve İSKANLARI 2
Yeni-ile bağlı bazı cemaatlerin Hama, Humus ve Rakka taraflarına iskân edilmesi kararlaştırılınca 1692 tarihinde Türkmen voyvodası, Yeni-il ve Halep Türkmen kadılarına gönderilen hükümde Türkmen Ağası Kara Ahmed’e Yeni-il ve Halep Türkmenleri sayımı emir olundu. Tahrîrde 1094 (1683) Yeni-il hasları evkaf icmal defterini hazırlandı. Defter H. 1103 (M. 1692) tarihinde hazırlanmasına rağmen 1683 yılı bilgileri ihtiva etmektedir. Defterin Yeni-il Türkmenlerine ait ikinci kısmında Yeni-il hasları reayasını 1692 tarihli fermanla Hama, Humus ve Rakka’ya iskânları emredilen cemaatler bulunur.
İskân çalışmalarında devlet ekonomik olarak yerleşik reayaya kolaylıklar sağladı. Konar-göçerlerden alınan gerek hâne vergisi gerekse koyun sürülerinden alınan verginin yerleşiklere oranla birkaç katı oluşu bu dönemde Osmanlıların büyük oranda yerleşik hayatı teşvik ettiklerini ortaya koyar.
Yeni ilin çekirdeğini Danişmendli Türkmenleri ve Yeni-il Bayındırları oluşturuyordu. Yeni-il Bayındırları daha sonra Rakka’ya yerleştirildi. (TD. Nr. 998), (Cerit def.),(Bozok S.Nr. 315,215) (Nr.8458: (1102-1134 sene 1690-1721) yılları Bozok-Anadolu-Adana-Rakka-Halep Eyaleti İskan Muhtevi def.),(Nr.604: 991 sene 1583yılı M.Yeniil Kaz def.), (Nr.6159 1051/1642 yılı ve 1054 /1644 ve 1063/1653 yılı Mufassal Muhtevi Yeni-il Kaz d)
YENİİL, Sivas’ın güneyinde Mancılık, Ulaş, Teçer, Kangal, Pınarbaşı, Darende, Gürün, Şarkışla, Gemerek, Hekimhan ve Zamantı arasında kalan bölgelerde yaşayan oymakların genel adıdır. Burası çoğunlukla Uzunyayla bölgesidir.
Yeniil Üsküdar Nurbânû Sultan cami ve külliyesinin, Sultan II. Selim’in hanımı ve II. Selim’den sonra Osmanlı tahtına geçecek olan III. Murad (1574-1595)’ın validesi Nurbânû Sultan (vefatı: 991/1583) tarafından 1570-1579 yılları arasında Mimar Sinan’a yaptırılan cami ve külliyedir. Nurbânû Sultan adı Atik Valide Sultan; külliyesi de Atik Valide ve Valide-i Atik adıyla da anılır. Bu nedenle bu Türkmenlere Üsküdar Türkmenleri de denmektedir. Yeniil (H:1275) 1859 yılına kadar idari teşkilatını sürdürdü. Atik Valide Sultan külliyesi vakfına bağlı Yeniil kazası halkının bir kısmı yerleşik, bir kısmı da konar-göçerdi.
Yeniil Kazası; Dulkadirli 7485, Yabaneri 290, Diğer Cem. 3805, Yekün 11580 hanedir.
Nüfusun en yükseğe ulaştığı 1583’te kazada toplam 85 bin nüfus vardı. Bu nüfusun yaklaşık 60.000’i konar-göçer; 25.000 kadarı yerleşik idi. Burada bazı köylerin konar-göçer gruplar tarafından kurulduğunun altını çizmek gerekir. Kaza nüfusunun önemli bir kısmını teşkil eden konar-göçer halk, Halep Türkmenleri ve Dulkadırlı Türkmenleri adıyla bilinen iki önemli gruptan meydana gelmekteydi. Bu bakımdan kazanın adı arşiv kayıtlarında sık sık Türkmân-ı Yeniil veya Türkmânân-ı Yeniil’dir.
Kışlak mahalleri Halep bölgesinde olmasından dolayı Türkmân-ı Halep/Türkmânân-ı Halep adıyla bilinen Halep Türkmenleri’nin yaylak mahalleri Yeniil kazasındaydı. Anadolu’da önemli göçebe gruplarının buluştuğu, sosyalleştiği ve başta koyun olmak üzere hayvanlarını otlattığı Uzunyayla, Yeniil kazasında yer almaktaydı.
Yeniil’de yaylayan Halep Türkmenleri’ne Yaylakçıyan da denildi. Bahar ile birlikte Halep bölgesinden Yeniil’e göç eden grup, Yabaneri adıyla anıldı. Halep Türkmenleri’ne mensup olanlar, Halep gibi uzak diyardan Yeniil bölgesine gelmelerinden dolayı dışarıdan gelen kimseler anlamında kendilerine Yabaneri denildi.
