Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), küresel gıda fiyatlarında eylül ayında dikkat çeken bir artış yaşandığını açıkladı. FAO Gıda Fiyat Endeksi, bir önceki aya göre yüzde 1,5 yükselerek 136 puana çıktı. Böylece endeks, Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Uluslararası gıda piyasalarındaki fiyat hareketlerini takip eden endeksteki yükselişte; lojistik hatlarda yaşanan aksaklıklar, olumsuz hava koşulları ve tarımsal üretim maliyetlerindeki artış etkili oldu.
Endeks, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın ardından Mart 2022'de gördüğü tarihi zirvenin yaklaşık yüzde 14,3 altında bulunurken, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 5,8 arttı.
FAO Başekonomisti Maximo Torero, Hürmüz Boğazı ve Karadeniz'deki lojistik sorunların iklim kaynaklı gelişmelerle birleşerek enerji, taşımacılık ve temel gıda ürünleri üzerinde baskı oluşturduğuna dikkat çekti.
Torero, bu baskıların sürmesi halinde özellikle gıda ve enerji ithalatına bağımlı ülkelerde tüketici fiyatlarının kısa sürede etkilenebileceğini belirtti.
Tahıl fiyatlarında sert yükseliş
FAO Tahıl Fiyat Endeksi eylülde yüzde 5,1 arttı. Karadeniz bölgesindeki lojistik kısıtlamalar ve Kuzey Amerika'nın bazı bölgelerinde etkili olan kurak hava koşulları buğday fiyatlarını doğrudan etkiledi.
Bu gelişmelerin ardından küresel buğday fiyatları yüzde 6,3 yükseldi. ABD'deki verim endişeleri, Brezilya'daki ihracat kısıtlamaları ve Hürmüz Boğazı çevresindeki belirsizliklerin biyoyakıt sektöründeki talebi desteklemesiyle mısır fiyatları da yüzde 5,6 arttı.
Bitkisel yağ fiyatlarında ise yüzde 0,9'luk yükseliş kaydedildi. Güneydoğu Asya'daki kuraklığın palm yağı üretimini olumsuz etkilemesi ve küresel ithalat talebinin güçlü seyretmesi fiyatları yukarı çekti.
Et ve süt ürünlerinde düşüş yaşandı
Gıda fiyatlarındaki genel yükselişe rağmen bazı ürün gruplarında gerileme görüldü.
FAO Et Fiyat Endeksi, bol ihracat arzı ile tavuk ve domuz eti fiyatlarındaki düşüşün etkisiyle yüzde 1,1 geriledi. Brezilya'da sığır eti fiyatları ABD'den gelen güçlü talep nedeniyle yükselirken, koyun eti fiyatlarında önemli bir değişiklik yaşanmadı.
Süt Ürünleri Fiyat Endeksi de yüzde 0,1 düşüş gösterdi. Peynir fiyatlarındaki gerileme, süt tozu fiyatlarındaki artışı dengelerken tereyağı fiyatlarında değişiklik görülmedi.
Şeker fiyatları yüzde 6,1 arttı
Eylül ayında en dikkat çekici yükselişlerden biri şeker fiyatlarında yaşandı.
FAO Şeker Fiyat Endeksi yüzde 6,1 yükseldi. Küresel arzın 2026/27 sezonunda daralacağı beklentisi, Tayland'daki üretim tahminlerinin düşmesi ve Hindistan'daki zayıf muson yağışları fiyat artışında etkili oldu.
Güçlenen El Niño koşullarının yanı sıra Brezilya'nın orta-güney bölgesindeki aşırı yağışlar ve Avrupa Birliği'nde şeker pancarı ekim alanlarının daralması da fiyatları yukarı yönlü etkileyen gelişmeler arasında yer aldı.
FAO'dan küresel tahıl üretimi için yeni tahmin
FAO, küresel tahıl piyasasına ilişkin üretim, tüketim, ticaret ve stok tahminlerini de güncelledi.
Kuruluş, 2026 yılı küresel tahıl üretimi tahminini önceki öngörüsüne göre yüzde 2,1 azaltarak 2 milyar 979 milyon tona çekti. Revize edilen rakam, 2025 üretiminin altında kalsa da tarihin en yüksek ikinci hasadı olma özelliğini koruyor.
Avrupa Birliği ve ABD'de sıcak ve kurak hava koşullarının yemlik tahıllardaki verim beklentilerini aşağı çektiği belirtilirken, Avustralya'da hava koşullarının iyileşmesi küresel buğday üretimi tahmininin 813,9 milyon tona yükselmesine katkı sağladı.
Küresel tahıl ticaretinin ise Karadeniz'deki sınırlı nakliye rotaları ve alternatif taşıma kapasitesinin yetersizliği nedeniyle önceki sezona göre yüzde 3,5 azalması bekleniyor. Böylece küresel tahıl ticaretinin 505,8 milyon tona gerileyeceği tahmin ediliyor.
