Sivas’ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar kazılarında, Hitit tarihine ışık tutacak önemli bir arşiv ortaya çıkarıldı. 2026 yılı çalışmalarında Kral II. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve tablet parçası bulundu. Geçtiğimiz yıl ortaya çıkarılan 53 eserle birlikte arşivdeki toplam tablet ve parça sayısı 184’e ulaştı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Kayalıpınar’daki kazılarda elde edilen buluntulara ilişkin açıklama yaptı. Eski Asur ve Hitit kaynaklarında Samua adıyla geçen yerleşimde ortaya çıkarılan belgelerin, yaklaşık 3 bin 400 yıl önceki Hitit dünyasına ilişkin önemli bilgiler taşıdığı belirtildi.
Tabletlerin bir bölümünde devlet yönetimi, askerî gelişmeler, dinî uygulamalar ve kraliyet ailesinin yaşantısına ilişkin kayıtlar bulunuyor. Belgeler arasında Hititçe ve Hurrice kaleme alınmış metinlerin yanı sıra fal, kehanet, ritüel, dua ve mektuplar da yer alıyor.
Kazılarda bulunan belgelerden bazıları, dönemin ciddi sağlık sorunlarından birine de ışık tutuyor. Şehirler arasında yayılan yüksek ateşli bir salgının özellikle çocukları ve bebekleri etkilediği tabletlerdeki kayıtlardan anlaşılıyor. Hitit kraliyet ailesindeki küçük prens ve prenseslerin sağlık durumlarının fal yoluyla takip edildiği görülürken, henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin hastalığıyla ilgili kayıtlar da arşivde yer alıyor.
Belgelerden birinde ise bebek prensesin yaşamını yitirdiği ve ardından kendisi için gerçekleştirilen cenaze törenine ilişkin kayıtların tutulduğu belirtiliyor. Başka bir tablette, prensesin Ziulila kentinde hastalandığına ilişkin bilgi bulunurken, söz konusu kentin yeri henüz belirlenmiş değil.
Kayalıpınar’dan çıkan tabletler Hititlerin karşı karşıya kaldığı askerî tehditler hakkında da dikkat çekici bilgiler içeriyor. Batı Anadolu’daki Hitit generallerinin Samua’daki krala gönderdiği bir mektupta, bölgenin düşmanlar tarafından kuşatıldığı bildiriliyor. Generaller, tehlikenin önüne geçebilmek için kraldan asker, at ve savaş arabası talep ediyor.
Mektupta ayrıca istenen desteğin ulaşmaması durumunda Hitit ordusunun ağır bir yenilgiyle karşı karşıya kalabileceği yönünde uyarılar bulunuyor. Generaller, yardım gönderilmemesi halinde ortaya çıkabilecek sonuçlardan sorumlu tutulmamaları gerektiğini de krala bildiriyor.
Arşivdeki belgeler Hititlerin kuş falına ilişkin uygulamalarını da ortaya koyuyor. Bir tablette, kuş falcılarının Samua dışındaki farklı bölgelere yaptıkları yolculuklar, konakladıkları yerler ve gözlemleri kayıt altına alınmış. Bu belgelerin, kuşların hareketlerinin nasıl takip edildiği ve elde edilen işaretlerin nasıl yorumlandığı konusunda yeni bilgiler sunduğu belirtiliyor.
Kayalıpınar’da 2025 yılında bulunan 53 tablet ve parçasının da aynı kraliyet arşivine ait olduğu değerlendiriliyor. 2026 kazılarında ortaya çıkarılan 131 yeni buluntuyla birlikte toplam sayı 184’e yükselirken, arşivin 21. yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşiv olduğu ifade ediliyor.
Kral II. Tudhaliya dönemine tarihlenen belgelerin, Hitit tarihi ve dinî uygulamalarının yanı sıra dönemin dil yapısı ve kâtiplik kültürüne ilişkin yeni bilgiler sağlaması bekleniyor. Kayalıpınar’daki kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle 2021 yılından bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından sürdürülüyor.
