Sivas’ın önemli el sanatları arasında yer alan kemik tarak üretimi, usta sayısının azalması nedeniyle her geçen gün biraz daha yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor. Doğal ürünlere olan ilginin artmasıyla birlikte kemik taraklara yönelik talep yükselirken, Sivas’ta üretimi sürdüren tek usta ise mesleği yaşatmak için çalışmalarına devam ediyor.

Sivas’ta üretilen kemik taraklar, geleneksel yöntemlerle hazırlanması ve uzun üretim süreciyle dikkat çekiyor. Sivas’ın yanı sıra çevre illerden temin edilen koç boynuzları, yaklaşık 3 yıl boyunca kurutulmaya bırakılıyor. Kurutma işleminin ardından ısıl işlem gören malzeme, çeşitli aşamalardan geçirilerek tarak haline getiriliyor.

Bir Kasetle Başlayan Sevda 25 Yılda Böyle Bir Arşive Dönüştü
Bir Kasetle Başlayan Sevda 25 Yılda Böyle Bir Arşive Dönüştü
İçeriği Görüntüle

Yoğun emek isteyen üretim sürecinin sonunda ortaya çıkan kemik taraklar, doğal yapıları nedeniyle plastik taraklara alternatif olarak tercih ediliyor. Sivas’ın coğrafi işaretli değerleri arasında yer alan kemik taraklara Türkiye’nin farklı bölgelerinden olduğu gibi yurt dışından da talep geliyor.

Sivas’ın son kemik tarak ustası üretime devam ediyor

Sivas’ta kemik tarak üretimini sürdüren Fatih Durna, mesleğin yıllar içerisinde neredeyse tamamen unutulduğunu belirterek yeniden canlandırılması için 2018 yılında çalışmaya başladıklarını söyledi.

Durna, kemik tarak üretiminin geçmişteki yerini kaybetmesini ve yeniden başlamasını şu sözlerle anlattı:

"Kemik tarak işi aslında 2005'te yok olmaya yüz tutmuş bir meslekti, yapan kimse yoktu. Daha sonra biz dönemin valisinin teşvikleriyle tekrardan bu mesleği gün yüzüne çıkarmak için 2018 yılında çalışmaya başladık. 2020 yılında ise tekrar kemik tarak Sivas'ta imalata başladı. Şuan maalesef Sivas'ta kemik tarağı yapan tek usta ben kaldım."

Kemik malzemenin plastik yaygınlaşmadan önce günlük yaşamda pek çok alanda kullanıldığını ifade eden Durna, zaman içerisinde teknolojinin gelişmesiyle birlikte kemik ürünlerin yerini plastik ve metal ürünlerin aldığını dile getirdi.

Durna, kemik ve plastik arasındaki farkı ise şöyle anlattı:

"Kemik, plastik kullanılmaya başlamadan uzun zaman önce ihtiyaç duyulan her alanda kullanılıyordu. Şu an plastiğin kullanıldığı yerlerde alternatif olarak kemik kullanılıyordu. Zamanla teknolojinin gelişmesi ve farklı alternatiflerin oluşmasıyla kemiğin yerini plastik ve metal taraklar aldı. Fakat plastikte saçta elektriklenme, kırılma, dökülme problemleri meydana geldi."

Doğal kemik tarağa talep artıyor

Geleneksel üretim yöntemiyle hazırlanan kemik tarakların saç sağlığı açısından da tercih edildiğini belirten Durna, ürünün saç diplerine masaj yaptığını ve saçların daha sağlıklı çıkmasına katkı sağladığını söyledi.

Durna, kemik tarağın özelliklerini anlatırken, "Kemik tarak kırılma, dökülme yapmaz, saç diplerine masaj yaptığı için daha sağlıklı saç çıkmasını sağlar" ifadelerini kullandı.

Türkiye’de doğal kemik tarak üretimi yapan kişi sayısının oldukça az olduğunu belirten Durna, piyasada doğal ürün adı altında farklı ürünlerin de satışa sunulduğunu söyledi.

"Türkiye'de doğal kemik tarağı yapanların sayısı bir elin parmağını geçmez. Doğal olarak üretilen kemiğe sadece Sivaslılar ve araştıran insanlar ulaşabiliyor. Onun dışında çoğu bölgede sahte ürünler satışa sunuluyor." diyen Durna, doğal kemik tarağa yönelik ilginin her geçen gün arttığını ifade etti.

Sivas’ın kemik tarağı yurt dışına da ulaşıyor

Kemik taraklara yalnızca Türkiye’den değil, dünyanın farklı noktalarından da talep geldiğini belirten Durna, ürünü araştıran ve doğal yapısını öğrenen kişilerin kendileriyle iletişime geçtiğini söyledi.

Durna, "Kemik tarağa şu an da yurtdışından çok fazla talep oluyor. Faydalarını öğrenen, araştıran insanlar bizimle iletişime geçiyor" dedi.

Üretici sayısının artmasının Sivas açısından da önemli bir ekonomik değer oluşturabileceğini ifade eden Durna, kente özgü bu ürünün daha fazla kişi tarafından üretilmesini istediğini belirtti.

Durna, "Şu an yoğun bir talep gören tescillenmiş ürünümüzü keşke daha fazla insan yapsa, şehrimiz için önemli bir katma değer olacaktır" ifadelerini kullandı.

Sivas’ın kemik tarak üretimindeki yerinin artık ürünle özdeşleştiğini belirten Durna, yurt dışından gelen taleplerde de ürünün üretim yerinin bilindiğini söyledi.

"Kemik tarak denildiği zaman Sivas akla geliyor. Kemik tarağın vatanı Sivas ve şu an yurtdışında ki taleplerde bu ürünün nerede üretildiği biliniyor" diyen Durna, yıllardır sürdürülen geleneksel üretimin tek usta üzerinden devam ettiğini belirtti.

Yaklaşık 3 yıllık kurutma süreci, ardından uygulanan ısıl işlem ve el emeğiyle şekillendirilen kemik taraklar, günümüzde doğal ürün arayanların ilgisini çekmeye devam ediyor. Artan talebe rağmen üretici sayısının azalması ise Sivas’ın geleneksel el sanatlarından biri olan kemik tarakçılığın geleceğini yeniden gündeme getiriyor.

Kaynak: İHA