ABD Başkanı Donald Trump'ın, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılacağını açıklaması uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Kararın ardından gözler, yıllardır gündemde olan CAATSA yaptırımlarının kapsamına ve Türkiye açısından taşıdığı öneme çevrildi.
CAATSA yaptırımları neden uygulanmıştı?
ABD, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından bu alımı, ABD'nin yaptırım yasaları kapsamında değerlendirmişti. Bu süreçte Türkiye, F-35 savaş uçağı programından çıkarılmış, ayrıca Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve bazı üst düzey yetkililere yönelik yaptırımlar yürürlüğe konmuştu.
Dönemin ABD Başkanı Donald Trump, yaptırımların uygulanmasını bir süre ertelemiş olsa da Aralık 2020'de CAATSA kapsamında yaptırım kararını onaylamıştı.
Trump'tan dikkat çeken açıklama
Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde bir araya gelen Trump, yaptığı açıklamada CAATSA yaptırımlarını kaldıracaklarını duyurdu.
Konuyla ilgili değerlendirmede bulunan CNN Türk ABD Temsilcisi Yunus Paksoy ise, bu karar için Kongre onayının gerekmediğini belirterek, ABD Başkanının yasal şartların sağlandığını Kongre'ye bildirmesinin yeterli olduğunu ifade etti.
CAATSA nedir?
CAATSA (ABD'nin Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası), 2 Ağustos 2017 tarihinde yürürlüğe giren ve ABD'nin ulusal güvenliğine tehdit olarak gördüğü ülke, kurum ve kişilere yönelik yaptırımları düzenleyen bir yasa olarak biliniyor.
Yasanın özellikle 231. maddesi, Rusya'nın savunma veya istihbarat sektörüyle önemli düzeyde ticari ilişki kuran kişi ve kuruluşlara yaptırım uygulanmasına imkan tanıyor. Türkiye'ye yönelik yaptırımların hukuki dayanağı da bu madde olmuştu.
CAATSA kapsamında hangi yaptırımlar uygulanabiliyor?
Yasanın 235. maddesi, ABD Başkanına toplam 12 yaptırım seçeneği sunuyor. Başkan bu seçeneklerden en az beşini uygulamakla yükümlü bulunuyor.
Bu yaptırımlar arasında;
- İhracat lisanslarının durdurulması,
- ABD finans kuruluşlarından kredi verilmemesi,
- Uluslararası finans kuruluşlarından kredi kullanımının engellenmesi,
- ABD ile çeşitli ticari ve mali işlemlerin sınırlandırılması,
- ABD'ye giriş yasağı uygulanması,
- Gayrimenkul ve sermaye işlemlerine kısıtlama getirilmesi gibi önemli yaptırımlar yer alıyor.
Türkiye'de kimler yaptırım listesine alınmıştı?
CAATSA kapsamında yaptırım uygulanan isim ve kurumlar şunlardı:
- Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB),
- SSB Başkanı İsmail Demir,
- SSB Başkan Yardımcısı Faruk Yiğit,
- Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanı Serhat Gençoğlu,
- Grup Müdürü Mustafa Alper Deniz.
Uygulanan yaptırımlar kapsamında SSB'nin ABD'den savunma ekipmanı ve teknoloji ihracat lisansı alması engellenirken, uluslararası finans kuruluşlarından kredi kullanımı da sınırlandırılmıştı. Ayrıca yaptırım listesinde yer alan isimlere ABD'ye giriş yasağı uygulanmıştı.
Trump'ın açıkladığı yeni kararın hayata geçmesi halinde, Türkiye ile ABD arasındaki savunma sanayii ve stratejik iş birliğinde yeni bir dönemin başlayabileceği değerlendiriliyor.
