Sivas’ta baharın gelmesiyle birlikte çiftçiler tarlalarına üst gübresi atmak için hazırlık yapıyor. Ancak bu yıl üretim heyecanından çok maliyet kaygısı öne çıkıyor. Gübre ve mazot fiyatlarındaki hızlı artış, üreticiyi zor durumda bırakmış durumda. Özellikle son bir ayda üre gübresinin ton fiyatının 21-25 bin liradan 34-35 bin liraya kadar yükselmesi, çiftçinin planlarını altüst etti.
Sivas'ta Tatlıcak Köyü'nde Çiftçilik yapan Mustafa Koç’un sözleri ise sahadaki tabloyu özetliyor: “Mazotu 75-80 liradan, gübreyi 35-40 bin liradan alarak nasıl üretim yapacağız?” Artan maliyetler karşısında ürün fiyatlarının aynı oranda yükselmemesi, üreticinin kazanç ihtimalini neredeyse ortadan kaldırıyor.
Savaşın faturası tarlaya kesildi
Uluslararası gelişmelerin etkisi, doğrudan tarıma yansımış durumda. Özellikle savaşın ardından yükselen enerji ve petrol fiyatları, gübre maliyetlerini de yukarı çekti. Üre gübresinin dünya fiyatı savaş öncesinde ton başına 430-490 dolar seviyesindeyken, bugün 700 doların üzerine çıktı.
Türkiye’de gübre hammaddelerinde dışa bağımlılığın yüzde 90’ın üzerinde olması, bu artışı daha da derinleştiriyor. İthalata bağlı yapı nedeniyle küresel fiyat artışları doğrudan iç piyasaya yansıyor. En fazla ithalat yapılan ülkeler arasında Umman, Mısır ve Rusya öne çıkıyor. Bu durum sadece çiftçiyi değil, doğrudan tüketiciyi de ilgilendiriyor. Çünkü üretim maliyetlerindeki artışın gıda fiyatlarına yansıması kaçınılmaz görülüyor.
Alınan kararlar sahada karşılık bulmadı
Hükümet, artan maliyetler karşısında bazı adımlar attı. Üre ithalatında gümrük vergisinin sıfırlanması, ihracatın yasaklanması ve amonyum nitrat gübresinin geçici olarak yeniden kullanıma açılması bu adımlar arasında yer aldı.
Ancak sahadaki çiftçiye göre bu kararlar yeterli olmadı. Sorunun temelinde ürün bulunabilirliği değil, fiyatların ulaştığı seviye var. Tarım ve Orman Bakanlığı stokların yeterli olduğunu belirtse de çiftçi yüksek fiyatlar nedeniyle gübreye erişemiyor.
Öte yandan amonyum nitrat gübresinin kullanımı için getirilen ÇKS ve GTS şartları da her çiftçinin bu imkândan faydalanmasını zorlaştırıyor. Bu da çözümün sahaya tam anlamıyla yansımadığını gösteriyor.
Mazot fiyatı üretimin önündeki en büyük engel
Gübre kadar kritik bir diğer girdi ise mazot. Yılbaşında 54 lira seviyesinde olan mazot fiyatı kısa sürede 72 liraya yükseldi. Yeni zamlarla birlikte litre fiyatının 80 liraya ulaşması bekleniyor.
Mazot fiyatlarındaki artış, sadece ekim değil, hasat ve nakliye maliyetlerini de artırıyor. Bu durum üretimin her aşamasında maliyetleri katlayarak büyütüyor.
Çiftçiler, henüz 2025 yılı destek ödemelerinin tamamının yapılmadığını da hatırlatıyor. Açıklanan 81 milyar liralık desteğin yalnızca bir kısmı ödenmiş durumda. Oysa destekler belirlenirken mazot 40 lira seviyesindeydi. Bugün gelinen noktada maliyetler neredeyse iki katına çıkmış durumda.
Sivaslı çiftçi Mustafa Koç, bu şartlarda üretimin sürdürülebilir olmadığını açıkça dile getirdi. Gübre ve mazot fiyatlarındaki artışın devam etmesi halinde, tarlaların boş kalabileceği uyarısını yapan Koç, bunun da sadece çiftçinin değil, herkesin sofrasını etkileyecek bir sürecin kapıda olduğunu gösterdiğini ifade etti. Sivas'ta üretimi zorlayan bu etkenlerle birlikte güz ayında patatesin kilosunun 25 TL'yi bulacağına dikkat çeken çiftçi Koç, "Bu gidişle seneye artık üretim yapacak çiftçi kalmayacak. Ülkemizi bekleyen en büyük tehlike gıda olacak" dedi.
