Seçim sonuçlarını analiz ediyoruz. Türkiye genelinde 24 Haziran seçimlerinde 59.355 (bin) olan seçmen sayısı 31 Mart seçimlerinde 57,093 (bin) kişiye geriliyor. Seçmen sayısı 2 milyon 262 bin kişi azalıyor. Lakin seçime katılma oranındaki düşüş ile beraber geçerli oy sayısındaki azalış tam 3 milyon 698 bin kişi. Türkiye genelinde iktidar partisi ve ortağı (AK Parti+MHP) oylarında 2 milyon 932 bin azalış olurken, muhalefet partilerinin oy sayısı sadece 766 bin kişi azaldı. Büyük kayıp iktidar ve ortağında. * * * Şimdi büyük şehirlere bakıyoruz. İstanbul´da seçmen sayısı 271 bin kişi azalıyor (-%2,50). Ama ağırlıklı olarak sandığa gitmeme nedeniyle geçerli oylardaki azalış yüzde -9,44 (891 bin kişi).
İktidar oyları 741 bin kişi (-%7,85) azalırken, muhalefet oyları 150 bin (-%1,59) azalıyor. Ankara´da ise seçmen sayısı 86 bin kişi (-%2,14) azalırken, geçerli oylar yine 284 bin kişi (-%8,01) geriliyor. İktidar partisi 335 bin (-%9,44) oy kaybı yaşarken, muhalefet 51 bin (%1,44) oy artırıyor. İzmir´de ise tam tersi gelişme var. Geçerli oy sayısı yüzde -8,51 geriliyor ama bunun nerede ise tamamı muhalefetten kaynaklanıyor. Muhalefet yüzde -8,23 oranında oy kaybediyor. Bursa´da ise en büyük kayıp iktidardan. Geçerli oylarda yüzde -7,27 azalış olurken, iktidar ve ortağının oy kabı yüzde -10,66. Buna karşılık muhalefet yüzde 3,38 ay artışı elde ediyor. Keza Antalya´da da durum benzer. Geçerli oylarda yüzde -4,66 azalış varken, bu kaybın tamamı iktidar ve ortağında. Adana´da ise yüzde -7,98 geçerli oy sayısındaki azalışa karşılık iktidar yüzde -6,25 kayıp yaşıyor. Muhalefette ise sadece yüzde -1,73 azalış var. Konya ise AK Parti ve ortağı açısından en sert sonucu veriyor: Geçerli oylarda yüzde -9,98 azalışa karşılık iktidar ve ortağı yüzde -16,85 kayıp yaşıyor. Buna karşılık muhalefet yüzde 6,87 oy artışı elde ediyor. Şanlıurfa için de benzer durum var. Geçerli oylarda sadece yüzde -241 azalış olmasına karşılık iktidar ve ortağı yüzde -8,51 oy kaybediyor. Ama muhalefet yüzde 6,09 oy artışı elde ediyor. Gaziantep ise çok daha sert geçiyor. Geçerli oylarda yüzde -12,75 azalışa karşılık iktidar yüzde -17,13 kayba uğruyor. Buna karşılık muhalefet yüzde 4,38 artışı başarıyor. Kocaeli´de de durum benzer aslında. Geçerli oylarda yüzde -9,41 azalıştan daha fazla iktidar ve ortağı oy kaybediyor (-%12,46). Buna karşılık muhalefet yüzde 3,05 artışı başarıyor. * * * Şimdi bu saydığımız en büyük 10 ilin toplamına bakalım: Seçmen sayısı -541 bin (-%1,87) azalıyor. Geçerli oy sayısı ise 2 milyon 144 bin (-%8,53) geriliyor. AK Parti + MHP oyları 2 milyon 068 bin kişi (-%8,22) düşerken, muhalefet oyları sadece -76 bin kişi azalıyor (-%0,30). Şimdi de 10 büyük ilin haricinde kalan yerlere bakalım: Seçmen sayısı 1 milyon 721 bin (-%5,65) azalırken, geçerli oylardaki düşüşte 1 milyon 554 bin kişide (-%6,22)´de kalıyor. Yani büyük iller dışında sandığa gitmeme çok daha düşük. Büyük illerde katılım oranı yüzde 88,5´den yüzde 84,1´e geriliyor. Oysa kalan illerde katılım oranı yüzde 84,0´den yüzde 85,2´ye çıkıyor. Sandık protestosu büyük illerde yaşanıyor. 10 büyük ilin dışında geçerli oylar yüzde -6,22 azalırken, iktidar ve ortağının oyları sadece yüzde -3,46 düşüyor. Muhalefetin oylarında da yüzde -2,76 azalış görülüyor. Veya şu şekilde izah edelim: 10 büyük ilde iktidarın oy oranı yüzde 51,98´den yüzde 47,84´e geriliyor. Ama kalan illerde iktidarın oy oranı yüzde 55,35´de sabit kalıyor. İktidar ve ortağı büyük illerde gücünü barajın altına düşürmüş oldu. Ama kırsalda sandığa gitme ve iktidar ve ortağını sahiplenme devam ediyor. Hatta şu ikinci tespit ile tamamlayalım: Muhalefet açısından da mevcut belediye başkanlıklarının sürdüğü yerlerde oy kaybı dikkat çekicidir. Mesela İzmir buna örnek gösterilebilir. Bu tablo bize iktidar karşısında büyük illerde yeni arayışın arttığını gösterirken, muhalefetinde mevcut hizmetlerinin seçmeni yeterince memnun etmediğini gösteriyor.Türkiye genelinde seçime katılım oranı 24 Haziran seçimlerinde %86,23 iken, 31 Mart seçimlerinde bu oran %84,67´ye geriledi. Lakin yerel seçimde oy kullanma zorluğunun da etkisi ile geçerli oy oranı önceki seçimde %84,46 iken, bu seçimde %81,3´e düştü. Orta sınıf arayışta Türkiye genelinde (meclis üyeliği üzerinden) 31 Mart seçimlerinde iktidar bloğunun oy oranı %51,62 oldu. Oysa 34 Haziran seçimlerinde bu oran %53,66 seviyesindeydi. Kayıp 2,04 puan. Elbette kesin sonuçlar olmadığından küçük farklar ortaya çıkacaktır. Lakin iktidar bloğu hala yüzde 50,0 sınırın üzerindedir. *** Şimdi büyük illere iktidar bloğu (AK Parti+MHP) ile kalan muhalefet kesiminin oy oranlarına bakıyoruz. İstanbul´da iktidar bloğu %50,95´den %47,71´e düşerek çoğunluğu kaybediyor. Keza Ankara´da da aynı şekilde gelişme var. İktidar bloğu %53,55´den %47,93´e düşüyor. İzmir´de ise iktidar bloğu oy oranını %34,99´dan %37,95´e çıkartıyor. Böylece İzmir seçimi muhalefete sert mesaj vermiş oldu. Lakin iktidarın kalesi denilen illerde de aynı mesaj bu sefer iktidara veriliyor. Mesela Bursa´da %56,86 olan oran %49,83´e düşüyor. Yani iktidar Türkiye´nin 4. büyük ilinde de çoğunluğu kaybetmiş duruma geliyor. Ülkemizin 5. büyük ili Antalya´da ise zaten %45,08 olan iktidar bloğunun oy oranı daha da düşerek %43,02´ye geriliyor. Keza 6. büyük ilimiz olan Adana´da da %46,43 olan iktidar bloğunun oy oranı %43,66´ya geriliyor. Kısaca artık ülkenin en büyük 6 iline iktidar bloğu çoğunluğu kaybetmiş durumda. Gelelim kalan büyük illerdeki iktidar hakimiyetine: Konya´da yüzde 74,94 olan oy oranı yüzde 64,53´e düşüyor. Şanlıurfa´da ise %61,95 olan oy oranı %55,77´ye geriliyor. Gaziantep´te ise %64,13 olan oy oranı %53,87´ye geriliyor. Kocaeli´de ise %59,65 olan oy oranı %50,09 ile nerede ise çoğunluğu kaybetme noktasına geliyor. İlk 6 büyük ilde (İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya, Adana) azınlıkta kalan iktidar, kaleleri olarak kabul edilen sonraki 4 büyük il (Konya, Ş.Urfa, G.Antep, Kocaeli) toplamında şu noktaya geliyor: 24 Haziran seçimleri oy oranı %65,76 31 Mart seçimleri oy oranı %56,76 Bu tablo iktidar açısından toplamda önemli olmasa bile büyük şehirler açısından önemli bir uyarı olsa gerek. En büyük illerde çoğunluğu tamamen kaybederken, kalesi kabul edilen illerde de çok önemli oy erimesi yaşıyor. Ve kalan iller... 10 büyük ilin dışında ne olmuş. Bir kere seçime katılım oranı büyük illerdeki gibi dramatik şekilde düşmemiş. Hatta yüzde 1,1 puan artışla 85,19´a çıkmış. Lakin kalan illerde yerel seçim oy geçerliliği büyük illerden daha çok kayıp yaşamış. Büyük illerde seçime katılım oranı %84,15 olurken, geçerli oy oranı %81,08´e düşüyor. Oysa kalan illerde seçime katılım oranı yüzde 85,19 oluyor ama geçerli oy oranı yüzde 81,57´de kalıyor. Genel seçimde büyük illerde yüzde 88,50´ye ulaşan seçime katılım oranı, bu kez yerel seçimde küçük illerde ortaya çıkıyor. Tabiri caiz ise taşra genel seçimden daha yüksek oranda sandığa koşmuş. Küçük illerin bir başka özelliği de oy oranlarının nerede ise hiç değişmemesi oluyor. İktidar bloğu 24 Haziran seçimlerinde yüzde 55,3 olan oy oranını aynen korumuş. Büyük illerde kaybedilen 4,1 puanın böylece yarısı olan 2,05 puan toplamda kayıp hanesine yazılıyor. Ya da iktidar bloğunu taşra ayakta tutuyor. *** Gelelim işin diğer tarafına. Büyükşehirler özellikle ekonomik krizi daha derin hisseden yerledir. Ama bu sefer kriz en fazla beyaz yaka yerine mavi yakayı vurmuş durumda. O nedenle sert tepki henüz gelmedi ama şehir merkezlerinde iktidarın kaybı oldukça dikkat çekici. Orta sınıfın yeni bir arayışa girdiğini ama henüz yolun başında olduğunu da söyleyebiliriz. Bütün mesele toplumun sorunlarını ve çözüm yollarını gösterecek önder bir çözüm modelinin ortaya çıkmasıdır. Yoksa seçimler hem iktidar, hem de muhalefet açısından ders niteliğinde geçmiştir.