Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Osman Kubilay Gül, 24 TV’de yayımlanan An ve Zaman programında Türkçülük ve Turancılık düşüncesinin tarihsel gelişimini, İngiliz arşiv belgeleri üzerinden ele aldı. Programda özellikle 1917 yılında İngiliz istihbaratı tarafından hazırlanan 31 sayfalık gizli rapor dikkat çekti.
Özgenur Reyhan Güler’in sunumuyla ekrana gelen programa konuk olan Prof. Dr. Osman Kubilay Gül, Osmanlı Devleti’nin son döneminden günümüz Türk dünyasına kadar uzanan süreçte Türkçülük ve Turancılık düşüncesinin nasıl şekillendiğini anlattı.
1917 tarihli gizli raporda Türk ve Müslüman birlikteliği
Programın öne çıkan başlıklarından biri, İngiliz istihbaratının 1917 yılında hazırladığı 31 sayfalık gizli rapor oldu. Raporda İngiltere’nin Turancılık ve Pan-İslamizm düşüncelerine yönelik yaklaşımı ele alındı.
İngiltere’nin özellikle Hindistan’daki hâkimiyetini koruma kaygısının, Türk ve Müslüman topluluklar arasında kurulabilecek bir birlikteliğe bakışını etkilediği aktarıldı. Türk ve Müslüman toplulukların ortak bir yapı etrafında yakınlaşmasının İngiliz çıkarları açısından bir tehdit olarak değerlendirildiği belirtildi.
Türkçülük düşüncesi Osmanlı'nın son döneminde güç kazandı
Programda Avrupa ve Balkanlar’da yükselen milliyetçilik hareketlerinin Osmanlı Devleti üzerindeki etkileri de ele alındı.
Osmanlı aydınları arasında gelişen Türkçülük düşüncesinin, imparatorluğun içinde bulunduğu siyasi ve toplumsal durumdan çıkış arayışları içerisinde şekillendiği anlatıldı. Bu süreçte Türk kimliği, ortak dil ve kültür etrafında birlik düşüncesinin giderek daha fazla gündeme geldiği ifade edildi.
Enver Paşa ve Atatürk'ün farklı stratejileri
Türkçülük ve Turancılık başlığının yanı sıra Enver Paşa ile Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün izlediği farklı stratejiler de programda değerlendirildi.
Enver Paşa’nın Turan düşüncesi doğrultusunda Kafkasya’ya yönelik politikaları ile Atatürk’ün Misak-ı Millî sınırlarını esas alan ve savunulabilir bir vatan anlayışına dayanan politikası arasındaki farklılıklara dikkat çekildi.
İki isim arasındaki stratejik yaklaşım farkı, Türk dünyası ve Anadolu merkezli vatan anlayışı üzerinden ele alındı.
Buhara'dan Anadolu'ya dikkat çeken destek
Programda Millî Mücadele yıllarında Buhara’nın Anadolu’ya verdiği destek de gündeme geldi.
Buhara heyetinin Anadolu ordusunu Küçük Turan Ordusu olarak nitelendirdiği, sahip oldukları 100 milyon rubleyi ise Ankara’ya gönderdikleri aktarıldı. Bu gelişme, Millî Mücadele döneminde Türk dünyasındaki dayanışmanın dikkat çeken örneklerinden biri olarak programda değerlendirildi.
İsmail Gaspıralı'nın fikri Türk dünyasında iz bıraktı
Türk dünyasında birlik düşüncesinin gelişiminde İsmail Gaspıralı’nın çalışmaları da programın başlıkları arasında yer aldı.
Gaspıralı’nın Dilde, fikirde, işte birlik anlayışı ve Tercüman gazetesinin Türk toplulukları arasında ortak dil ve düşüncenin oluşmasındaki rolü ele alındı.
Programın son bölümünde ise Türk dünyasında birlik düşüncesinin günümüzde ulaştığı nokta üzerinde duruldu. Bu düşüncenin günümüzde Türk Devletleri Teşkilatı ile farklı bir zeminde devam ettiği değerlendirildi.
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi tarafından sosyal medya hesabından paylaşılan program içeriğinde, Türkçülük ve Turancılık düşüncesinin tarihsel gelişimi, 1917 tarihli gizli İngiliz raporu, Millî Mücadele dönemindeki Türk dünyası desteği ve günümüzdeki Türk dünyası birlikteliği bir bütün olarak ele alındı.
